یادداشت همکاران

مدیریت دانش در صنعت ساختمان، راه آینده

 

 

اگر تجربه خرید خانه‌ای را داشته باشید، می‌دانید که چه ابهام بزرگی در مورد اساسی‌ترین مشخصات آن مانند استحکام سازه و عملکرد بخش‌های مختلف آن وجود دارد. در واقع شما بر پایه حدس و گمان وارد یکی از حساس‌ترین تصمیم‌گیری‌های زندگیتان می‌شوید که عوارض کوتاه‌مدت و بلندمدت آن، چه در طول بهره‌برداری و چه در بحران‌هائی مانند زلزله و آتش سوزی، گریبانگیر شما خواهد شد.

تصور نکنید که اگر بخواهید آستین‌ها را بالا زده و کارفرما و سفارش‌دهنده ساختمان خود باشید، اوضاع خیلی بهتر است. خواهید دید که انتقال صحیح خواسته‌های شما به طراح و سازنده و انتقال نظرات آنها به شما، با چه دشواری‌هائی همراه است، چرا که در صنعت ساختمان مسیر غلط گردش اطلاعات، کارایی سیستم‌ها را پایین آورده است و سبب گشته بخشی از منابع پروژه در راستای دوباره‌کاری و یا عدم تعریف صحیح کار به هدر رود.

با وجود اذعان همه به اهمیت مدیریت، ثبت و نگهداری اطلاعات ساختمان‌ها، اعتقاد و عزم جدی برای مدیریت دانش در صنعت ساختمان و شناسنامه‌دار کردن ساختمان‌ها کمرنگ است. سازندگان هر چه کم صلاحیت‌تر، بیشتر مایلند که ناکارآمدی‌های داخلی ساختمان را از نظرها پنهان کنند. خریداران درگیر مسائل پیچیده تامین مالی و نوسان قیمت‌ها و یافتن ساختمان موردنظر... هستند، مدیران و سیاست‌گذاران هم به نظر می‌رسد در تحقق چنین ساماندهی‌هایی تعلل می‌کنند. اما با ظهور مشکل در ساختمان و شهر، از ساده‌ترین ترکیدگی لوله گرفته تا نیاز به بهسازی ساختمان و یا در زمان وقوع بحران‌ها، نیاز به اطلاعات بشدت خودش را نشان می‌دهد.

یکی از گام‌های بزرگی که در سال‌های اخیر در راستای مدیریت دانش در صنعت ساختمان برداشته شده است استفاده از تکنولوژی ساخت "مدلسازی اطلاعاتی ساختمان" (Building Information Modeling) BIM می‌باشد. از مهمترین اهداف استفاده از تکنولوژی BIM انتقال صحیح اطلاعات و خواسته‌های مالکین پروژه به تیم طراحی، از تیم طراحی به تیم ساخت و در نهایت از تیم ساخت به بهره‌بردار می‌باشد به صورتی که اهداف اولیه و نهایی هیچ یک از اعضای تیم دچار نقصان و انحراف نگردد.

BIM در واقع اصلاح یک الگوی رفتاری در صنعت ساختمان است که شامل جمع‌آوری و مدیریت مجموعه‌ای از اطلاعات فیزیکی (مشخصات مصالح)، اطلاعات فنی (اجزا سازه‌ای و غیرسازه‌ای ساختمان و موقعیت آنها، جزئیات اتصال به سایر عناصر ساختمانی و محاسبات مرتبط)، اطلاعات اجرایی (هزینه، زمان خرید، زمان نصب)، نحوه تعمیر و نگهداری و سایر اطلاعاتی است که در حوزه ساخت ضروری می‌باشد.

نرم‌افزارها و اپلیکیشن‌های مختلف و همسو با دانش BIM تولید شده و در حال پیشرفت می‌باشند. در حال حاضر بهره‌گیری از تکنولوژی BIM در بسیاری از کشورها تبدیل به الزام قانونی شده است. در کشور ما نیز از اواخر سال 1395 معاونت مسکن و ساختمان وزارت راه و شهرسازی اقداماتی در خصوص الزام اجرایی نمودن BIM در پروژه‌های عمومی ایران مطرح کرده است که متأسفانه هنوز منجر به نتیجه نشده است.

  

 

رویکرد فعالان سنتی صنعت ساختمان در قبال تکنولوژی‌­های جدید

 

در این راه احساس نیاز و پافشاری کارفرمایان و مصرف‌کنندگان اصلی پروژه‌ها می‌تواند به عنوان ابزاری قدرتمند وارد عمل شده و سازوکار استفاده از تکنولوژی BIM را تسهیل نماید چرا که استفاده از BIM علاوه بر کاهش هزینه و مدت زمان ساخت، سبب اعمال کنترل کیفیت بهتر و نیز ساماندهی تعمیرات و نگهداری ساختمان و تأسیسات می‌شود.

وجود اطلاعات درست از ساختمان می تواند برای نسل جدیدی از بنگاه‌های معاملات مسکن کاربرد داشته باشد. همچنین کارکرد سازمان‌هایی مانند آتش‌نشانی و هلال احمر را در زمان بحران ارتقا بخشد و نویدبخش ایمنی شهری بالاتری باشد، لذا نه تنها برای پروژه‌های زیرساختی مانند نیروگاه، تصفیه‌خانه، پالایشگاه، مترو و ... استفاده از تکنولوژی BIM بسیار ضروری است بلکه برای منازل مسکونی بالاخص برج‌ها نیز می‌تواند سطح رفاه و کیفیت بهره‌برداری را بهبود ببخشد و زیرساخت تصمیم‌گیری برای مسائل پیش‌بینی‌ نشده‌ی آینده باشد.

 

 

اندیشگاه عمران‌بان - رضا تشیعی

آباد شهر-داغ پلاسکو دیگر تازه نیست، داغ آق‌قلا، پلدختر و ... تازه است. (بخش چهارم)

 


 

دیشب (نهم مهر نود و هشت) سردار بزرگ اسلام، سرلشگر سلیمانی، از جنگ سی و سه روزه گفت و مکرر به امدادهای غیبی اشاره کرد. ایشان در بخش‌های پایانی اشاره کردند که امثال فرازهای پرافتخاری همچون مقاومت سی و سه روزه ادامه سلسله قله‌های شکوهمند دفاع مقدس است. اگر دقیقتر نگاه کنیم خود دفاع مقدس  و مقوله جهاد نظامی، خود تنها یکی از ثمرات  انقلاب اسلامی است.

  عین مطلب سردار چنین است: " دفاع مقدس ما... نسبت به همه‌ی دفاع‌های مقدس دیگری که وجود دارد یک حالت مادر دارد، محوریت و قدسیت دارد. در دفاع مقدس ما موضوعات معنوی در اعلی‌ترین شکل بروز داده شد، تبلیغات دینی در اعلی‌ترین شکل بروز داده شد، موضوعات اعتقادی و عبادی در اعلی‌ترین شکل بدون ذره‌ای انحراف نمایش داده شد، ایثار و جهاد و شهادت در اعلی‌ترین شکل نشان داده شد، رابطه‌ی مدیر با زیرمجموعه در دفاع مقدس ما فقط با نادرترین صحنه‌های صدر اسلام قابل تطبیق است. بنابراین دفاع مقدس در همه‌ی موضوعات یک قله است. شما رشته‌کوه‌های البرز را ببینید؛ طول آن بیش از هزار کیلومتر است اما معرّفش قله‌ی دماوند است. قله‌ی دماوند، آن نقطه‌‌ی مرتفع اساسی سلسله جبال البرز است. نسبت دفاع مقدس به همه‌ی این دفاع‌ها، نسبت قله‌ی دماوند به این سلسله‌ جبال طولانی البرز است. دفاع مقدس یک ارتفاعی دارد که مرتفع‌تر از همه‌ی این‌ها است و این‌ها دامنه‌های آن و سلسله قلل آن هستند."

تحلیل عارفانه سردار رشید جمهوری اسلامی ایران این جرات را می‎دهد که در سایر عرصه‌های زندگی از خود بپرسیم آیا این نگاه ماورای معادلات مادی، می‌تواند به حل مساله‌هایمان ختم شود؟ یا اینها در بهترین حالت چیزی از جنس احساسات شخصی آدم‌هاست، آن هم وقتی که گرفتار می‌شوند؟ آیا این احساسات شخصی فقط یک جور کارکرد روان‌درمانی و آرامش بخش دارند و بعد از پایان گرفتاری تنها به درد خاطره گفتن می‌خورند؟ البته این  تعبیر شاعرانه، باز کمی محترمانه است وگرنه اطلاق وهم و خیال و جنون و شستشوی مغزی و اینها به جنس سخنان سردار، رایج‌ترند!

امروز می‌خواهم یادداشتی را که ماه رمضان امسال نوشته بودم و مدتها بود برای نشر آن مردد بودم به عنوان مشق شبی ناقص توسط شاگرد دبستانی مکتب این مردان بزرگ ( سید حسن نصرالله و سردار سلیمانی) تقدیم کنم. هرچند شاید این سیاه مشق در برابر حرف عمیق علمی و عرفان عملی این مردان حزب‌اللهی،  ارزش خط زدن هم نداشته باشد.

 

 📝  21ام ماه رمضان سال 98 هجری شمسی است. شب را تا به سحر مومنان به راز و نیاز برخاسته‌اند. شب قدر است و از هزار ماه برتر. قرار است در شب‌های قدر مقدّرات امور نوشته شود. از هر امری و از هر مقوله‌ای، طرح سال زده می‌شود و تصویر پیش روی انسان‌ها ترسیم خواهد شد. یعنی در شبی که نزدیکترین ارتباط میان آسمان و زمین برقرار می‌شود، زمینی‌ترین مساله‌های انسان‌ها با بزرگترین فرشته‌های خداوند پیوند می‌خورد و قطب عالم هستی محل نزول و صعود این طراحی عظیم قرار می‌گیرد. پس آیا می‌توانم این سوال را طرح کنم که مساله پلاسکو و بازماندگانش، مساله آق‌قلا و گمیشان و پل دختر و کل خوزستان عزیز هم در این فرایند طراحی عظیم جایی دارد و یا نه؟

تازه بودن و زندگی‌بخش بودن حل حکیمانه (#آبادشهر-3) به دلیل انسانی بودن و آینده‌نگرانه بودن آن است. منتها کدام انسان و کدام آینده؟

  • گزینه اول می‌تواند انسانی مستقل و گرفتار و در واقع رها شده باشد که قرار است با سعی و خطا مشکلات خود را حل کند. خدا که هیچ، فرشته‌ای هم به کمکش نمی‌آید. بیاید هم چه دخلی به ماجرا دارد؟ اصلا چه امکانی برای ارتباط با موجود نادیدنی وجود دارد؟ بازه‌های زمانی آینده‌نگری هم یا 5 سال برنامه‌های توسعه است یا 20 سال چشم‌اندازهای رسمی یا افق بلندتر 50 و 100 سال. دلیلش هم اهمیت میراث نسل‌های قبل انسان بر وضعیت الان ما و اثر مستقیم و غیر مستقیم ما بر نسل‌های بعدی آدم‌هاست. حداکثر هم در فیلم‌های علمی تخیلی یک چند هزار سالی رویش می‌گذارند. همین!
  • گزینه دوم انسانی است که متوجه حضور خداوند بوده و می‌داند "او" (موجودی که همه ما با تمام وجودمان حسش می‌کنیم )، تنها پرستیدنی است (قل هو الله احد). او پیش روی خود آینده‌ای به وسعت ازل تا به ابد، به وسعت خود خدا، می‌بیند. (انا لله و انا الیه راجعون).

 

در منطق عالم هستی بلایا مهمترین ابزار برای برهم زدن دیدمان(پارادایم) انسان رها شده است. در این منطق هدف نشان دادن عجز بشر برای رتق و فتق کوچکترین مسائل خود بدون توکل و عنایت خداوند است. موفقیت در مدیریت بحران و مواجه با حادثه‌‌ایی همچون پلاسکو و سیل‌های بهار 98 را باید در بیداری و افزایش معنویت مردم و مدیران و سیاستگذاران جستجو کرد. اعتبارحل حکیمانه به میزان ارتباط شناخت و توجه به حضور خداوند چه در اصل مساله و چه در اجزاء مساله، روش‌شناسی حل مساله و خودِ جواب نهایی است. به اعداد توجه فرمایید:

  • شب قدر مساوی هزار ماه یعنی حدود 30 هزار شب و روز است
  • یکی از مهمترین اعمال شب‎های قدر 100 رکعت نماز با ده بار سوره توحید خواندن معادل حداقل 1000 بار سوره توحید است.
  • ضرب این دو می‌شود حداقل 30 تا 60 میلیون بار توجه و توجه و توجه به قل هوالله احد!

آیا این اعداد مدهوش کننده به ما گوشه‌ای از ویژگی‌های نگاه حکیمانه به امورات و مشغله‌های زندگی و روش حل آنها را نشان نمی‌دهند؟

در نگاه عالمانه هرلحظه زندگی امتحان و ابتلایی است که انسان با آن مواجهه پیدا می‎کند تا با پاسخ درست و پیروزی در آن، رشد کند. عنوان بعضی از حوادث را هم به طور خاص بلا می‌نامند چون ظهور این امتحان و دشواری در آنها برای انسان بیشتر است. اگر پاسخ ما به این مساله‌ها حکیمانه شد، آنگاه نصر و یاری خداوند هم همراه خواهد شد.

 


پی نوشت:

1- این متن به هیچ عنوان تلاش برنامه‌ریزان، جهادگران و عموم مردم را برای مواجهه با بحران‌ها، کم اهمیت نمی‌داند. همینطور ضرورت تشکیل کمیته‌های فنی  برای بررسی ابعاد تکنیکال را رد نمی‌کند. بلکه حتی بر آن تاکید دارد!

2- اصل حرف این مقاله، به قول ریاضیدان‌ها و مهندسان؛ تعیین شرایط مرزی است. روش عملیاتی برای گسترده کردن این شرایط مرزی را در ادامه بررسی خواهیم کرد انشاءالله

 

  

  

اندیشگاه مهاد - مازیار عطاری

دولت الکترونیک - پرسش نهم: رابطه ما با بخش خصوصي بايد چگونه باشد؟

 

 پرسش نهم: رابطه ما با بخش خصوصي بايد چگونه باشد؟

 

 دولت الکترونيک فرآيندي نيست که دولت بتواند به تنهايي آن را انجام دهد. بخش خصوصي، از مرحله تعيين دورنما و برنامه ريزي گرفته تا مرحله اجرا، اندازه گيري و ارزشيابي، نقش ويژه اي دارد.

  •  بخش خصوصی تنها محلی برای ارجاع کار نيست، بلکه  بايد با بخش خصوصی مانند يک شريک برخورد نمود.

1- درک متقابل

  •  مشارکت بخش خصوصي هنگامي تضمين خواهد شد که امکان کسب درآمد از خدمات دولت الکترونيک وجودداشته باشد.  همه خواهان بازگشت سرمايه هستند.
  •  عدم اعتماد بين دولت و بخش تجاري را بايد با برقراري يک ارتباط کاري قوي از بين برد.
  • بايد از تجربه شرکتها در زمينه تجارت الکترونيک بهره گرفت، بخصوص درباره روشهاي فروش خدمات و جذب و حفظ مشتري.   

2- سياستها و روشهای ارجاع کار بايد کاملا مشخص باشد.

  • براي پرهيز از اتلاف پول و زمان، بايد روشهاي مشخصي براي همکاري با بخش خصوصی تدوين نمود.
  •  برای اندازه گيری عملکرد شرکتها بايد محکهاي مناسبي طراحي كرد تا تنها به نصب تجهيزات جديد اکتفا نشود. 

3- حفظ نیروی انسانی برای دولت

هر طرح و برنامه تحولی عده‌ای از کارکنان دولت را دارای توانایی‌های ویژه‌ای می‌کند. با استقرار دولت الکترونیکی کارمندان دولت مهارتهاي جديد و ارزشمندي به دست مي آورند، از سوي بخش خصوصي به کار دعوت مي شوند. باید مراقب بود تا نیروهایی که با هزینه دولت صاحب تجربه و دانش و مهارت شده‌اند حفظ شوند. دولت می‌تواند در قراردادهايي که با بخش خصوصي مي بندد آنها را متعهد سازد که از استخدام کارمندان مشغول در سازمانهاي دولتي خودداری کنند. هم چنین، دولت می‌تواند در قراردادهاي استخدامي نیز از ترک شغل طي يک دوره زماني بعد از دريافت آموزشهاي حرفه اي جلوگيري نمايد.

4- همکاری با شرکتهای چند مليتی

دولت می‌تواند از خدمات شرکتهای چند ملیتی و بین المللی نیز  استفاده کند؛ به شرطی که در چهارچوب سیاستهای اطلاعاتی و رعایت قواعد حاکمیتی دولت فعالیت کنند. دولت الکترونیک، حاوی امکانات و اطلاعاتی است که در دسترس شرکتهای خارجی نیست (مثلاً درگاه‌های پرداخت، سامانه‌های استعلام و ...) دولت می‌تواند از این مزایا استفاده کند تا شرکتهای خارجی را متعهد به رعایت قواعد حاکمانه دولت و سیاستهای اطلاعاتی دولت سازد.

5- بخش خصوصي نبايد «مالک اطلاعات» باشد.

اگرچه دولت الکترونیک زمینه‌های همکاری دولت با بخش خصوصی را فراهم می‌سازد، مشارکت و همکاری یا خدمات بخش خصوصی باید در جهت سیاستهای اطلاعاتی دولت به کار گرفته شود. این همکاری نباید بخش خصوصی را مالک اطلاعات کند؛ بلکه دولت باید مالکیت اطلاعات را برای خودش محفوظ نگه دارد تا بتواند سیاستهای اطلاعاتی را اعمال کند.

 

  

تجربه تامین سرمایه پروژه‌ای – شرکت هواپیمایی مـاهـان

  

 

شرکت هواپیمایی ماهان در سال 1373 در اداره ثبت شرکت‌های کرمان به ثبت رسید و فعالیت خود را با برقراری پروازهای منظم تهران-کرمان آغاز کرد. پروازهای باری و خارجی این شرکت به ترتیب در سال‌های 1376 و 1377 شروع شد و در سال 1379 به عضویت انجمن بین‌المللی حمل و نقل هوایی (یاتا) درآمد. در اواخر 1393، موسسه خیریه مولی الموحدین 80% سهام این شرکت را دارا بوده و مابقی سهام ماهان به شرکت گروه توسعه و عمران علوی کرمان تعلق داشته است. تعداد ناوگان این شرکت تا 1394 به 67 فروند هواپیما رسید. 

ماهان اولین شرکت در ایران است که به منظور تامین منابع مالی مورد نیاز خود اقدام به انتشار صکوک اجاره در سال 1389 کرده است. با توجه به موفقیت استفاده از این ابزار مالی جدید، این شرکت در دو مرحله دیگر و در سال‌های 1390 و 1395 مجددا اقدام به انتشار اوراق صکوک اجاره نموده است.

صکوک اجاره نوعی از صکوک است که دارنده آن به صورت مشاع، مالک بخشی از یک دارایی اجاره داده شده است. در صکوک اجاره حق استفاده از منافع یک دارایی یا مجموعه ای از دارایی‌ها، در قبال اجاره‌بها از مالک به شخص دیگری منتقل می‌شود. مدت قرارداد اجاره هم مشخص است و می توان اجاره بها را در ابتدای دوره، انتهای دوره، با سررسیدهای ماهانه، فصلی یا سالانه پرداخت کرد. حال از آنجا که صکوک اجاره، اوراق بهاداری است که بیان‌گر مالکیت مشاع فرد است لذا می‌توان آن‌ را در بازار ثانویه و به قیمتی که توسط عوامل بازار تعیین می‌شود، معامله کرد.

مثلاً در سومین مرحله انتشار صکوک ماهان (سال 1395) یک شرکت واسط به وکالت از سرمایه گذارانی که اوراق صکوک را خریده بودند، دو فروند هواپیما از شرکت ماهان خرید و هواپیماها را در قالب اجاره به شرکت تملیک به همان شرکت ماهان اجاره داد.

 

 مشخصات دو فروند هواپیمای خریداری شده در ماهان

 

ارزش اوراق منتشرشده برابر با 2,100,000 میلیون ریال بود که در قالب 2,100,000 برگه به مبلغ اسمی یک میلیون ریال و نرخ اجاره‌بهای 21 درصد و چهارساله عرضه شد. هواپیمایی ماهان هر سه ماه یک‌بار اجاره بها را به سرمایه‌گذاران پرداخت می‌کرد و همراه با پرداخت آخرین اجاره بها، اصل مبلغ سرمایه‌گذاری را هم به خریداران اوراق پرداخت. جدول زیر زمان و مبلغ تعهدات هواپیمایی ماهان را در پرداخت اقساط و اصل مبلغ سرمایه را نشان می‌دهد.

 

جدول برنامه زمانی پرداخت سود و اصل سرمایه به سرمایه‌گذاران

 

این روش تامین مالی در واقع یک نوع قرارداد بیع محسوب می‌شود. به طور کلی اوراق صکوک که براساس قرارداد بیع و سایر قراردادهای اسلامی طراحی و منتشر می‌شود، ابزار مناسبی برای تامین مالی موسسات است که طی آن دولت، با ایفای نقش سکانداری از طریق وضع قوانین بازار سرمایه، ضمن تامین منابع مالی مورد نیاز سرمایه‌پذیر، سود سرمایه‌گذار را از طریق نهاد ضمانت‌کننده تضمین می‌کند.

نمودار زیر رشد استفاده از ابزار صکوک را طی سال‌های 1389 تا 1395 نشان می‌دهد.

 

 

روند صعودی انتشار صکوک از سال 89 تا 95

  

  

اندیشگاه رستا - حسین زاهدی