نشست شصت‌وهفتم کافه آینده : «رستگاری معنوی ما ایرانیان در جهان پرآشوب فردا؛ چه می‌خواهیم؟ چه تدبیر کنیم؟ جای ما کجاست؟»
1. بیان مساله: سه مسیر مواجهه تمدنی (دبیر جلسه مسعودیان)
• سناریوی اول: مقاومت تمدنی
تاکید بر تداوم مبارزه و ایستادگی در برابر نظم برخاسته از تمدن غرب؛ گرانیگاه، «بعثت مردم» و مؤلفه‌های معنوی مکتب مقاومت و پیامد احتمالی متصور برای آن، تثبیت و تقویت موقعیت منطقه‌ای خواهد بود.
• سناریوی دوم: نرمال‌سازی
عبور از تقابل ایدئولوژیک، همگرایی با قواعد نظم جهانی به رهبری آمریکا و حرکت به سمت هضم شدن در ساختار یک‌جانبه بین‌المللی. پیامد احتمالی مورد انتظار، رفع تنش و خروج از انزوا خواهد بود.
• سناریوی سوم: رفتار آونگی (فرصت‌جویانه)
رویکردی عمل‌گرایانه که نه مقاومت مطلق را برمی‌تابد و نه تسلیم نظم غربی می‌شود؛ بلکه با بازی در فواصل فشارها، به دنبال جهش‌های مقطعی و برداشت منفعت خود است. پیامد مورد ادعا، رشد بهینه و کاهش هزینه‌هاست.
با طرح این سه سناریو، به عنوان چارچوب کلی بحث، حاضران به ارایه ایده‌های خود پرداختند.
2. چالش‌های موفقیت در سناریوهای تمدنی:
الف- شکاف در روایت‌گری و بیان مفاهیم: ریشه همراه‌نشدن جامعه با روایت‌های تمدنی دو عامل «عدم تبیین دقیق مفاهیم» و «زبان غیرجذاب حکمرانی» هستند. (نماینده ایده: راد درویش؛ مدیر باتجربه)
ب- فردی‌ماندن معنویت: با توجه به پویایی معنویت در میان ایرانیان، چالش اصلی کشور «فقدان معنویت» نیست؛ بلکه منتقل نشدن ضرورت معنویت در ساحت اجتماعی است. معنویت فعلی، فاقد کارکرد نهادی برای حل مسائل عینی جامعه است. (نماینده ایده: زعفرانی؛ پژوهشگر حوزه الهیات)
3. پیامدهای تداوم وضع موجود:
الف- تضعیف بنیان‌های اقتصادی: اقتصاد، پایه اصلی زیست اجتماعی است. اصرار بر تنش مستمر بدون اصلاح روابط اقتصادی، تاب‌آوری جامعه را فرسایش می‌دهد. (نماینده ایده: بهجت پناه؛ فعال اقتصادی)
ب- بحران روایت در نسل جدید: اگر مقاومت نتواند زیست‌بوم و فضاهای جدیدی خلق کند که معنویت را به «توسعه و رفاه» پیوند زند، جامعه به سمت معنویت‌های فردگرایانه و تمدن‌گریز (روایت غربی) سوق خواهد یافت. (نماینده ایده: نصر اصفهانی؛ پژوهشگر ارشد حوزه آینده‌پژوهی)
4. راه‌حل‌ها:
• طراحی «سناریوی فرهنگی» برای بخش خاکستری: یک‌سوم جامعه به نوعی دلبسته فرهنگ مقاومت تلقی می‌شوند، اما باید برای بقیه جامعه سناریویی مبتنی بر دال‌های مشترک نظیر «عدالت، استقلال و صلح» طراحی کرد تا همگرایی ملی در سطح ارزش‌های عمومی‌تر ایجاد شود. (نماینده ایده: توکلی؛ پژوهشگر ارشد حوزه عدالت)
• فعال‌سازی ظرفیت‌های سناریوی سوم: پایان نظام تک‌قطبی و چابک‌شدن ناگزیر بروکراسی (زیست شبکه‌ای) در دوران آشوب، فرصتی برای «دیپلماسی فعال» و «تنوع تحرکات اقتصادی» است. در چنین شرایطی معنویت می‌تواند نقش خود را به «عنصر تاب‌آوری ملی» بازتعریف کند. (نماینده ایده: محمدی؛ دانشجوی رشته حکمرانی اجتماعی)
5. معرفی کتاب
سه کتاب «نبرد تمدنی ما»، «شکست غرب» و «دیده‌بانی در آینده‌پژوهی» در خلال بحث معرفی شد که حاوی این نکته بود که مواجهه با آینده، نیازمند تجهیز همزمان به سلاح «تحلیل تمدنی»، «شناخت نقاط ضعف رقیب» و «روش‌شناسی آینده‌پژوهانه» است.
6. تصویر مطلوب از آینده (در افق ۵۰ تا 100 سال)
حضار، آینده مطلوب ایران را در پیوند هم‌زمانِ معنویت، کارآمدی و پیشرفت ترسیم کردند؛ معنویتی که از سطح فردی فراتر می‌رود و در آبادانی کشور، مشارکت اجتماعی، همدلی و مسئولیت‌پذیری جمعی ظهور می‌یابد. در این تصویر، توجه جدی به هوش مصنوعی و بهره‌گیری از ابزارهای علمی آینده‌پژوهی برای پرهیز از تصمیم‌های واکنشی، از الزامات اصلی حکمرانی به شمار می‌رود. همچنین نفوذ فرهنگی از مسیر تولیدات رسانه‌ای فرامرزی، به‌عنوان یکی از مؤلفه‌های اثرگذاری ایران در آینده مورد تأکید قرار گرفت. حاضران نقش آموزش‌وپرورش را در پایه‌گذاری کار گروهی، تربیت تشکیلاتی و آماده‌سازی نسل آینده برای زیست مؤثر در این افق، تعیین‌کننده دانستند.
