🔴 مروری بر جنگ‌نوشت‌های مطبوعات جهان_۲۲
❇️ جنگ خاورمیانه و ژاپن: از شوک نفتی تا بحران زندگی روزمره
ژاپن با تولید ناخالص داخلی حدود ۴ تا ۴.۳ تریلیون دلار، پس از پیشی گرفتن آلمان در سال ۲۰۲۳، به چهارمین اقتصاد بزرگ جهان تبدیل شده است. با این حال، درآمد سرانه آن در حدود رتبه چهلم جهان و پایین‌ترین در میان کشورهای G7 قرار دارد. رشد اقتصادی این کشور عموماً پایین و در حدود ۱٪ است و نسبت بدهی دولت به تولید ناخالص داخلی نیز با بیش از ۲۳۰٪، یکی از بالاترین سطوح در جهان محسوب می‌شود (هرچند عمدتاً بدهی داخلی است). در مقابل، ژاپن همچنان در حوزه نوآوری و ثبت اختراع در زمره کشورهای پیشرو جهانی قرار دارد.
درگیری‌های نظامی در خاورمیانه که از مارس ۲۰۲۶ تشدید شد، به دلیل وابستگی شدید ژاپن به واردات نفت و فرآورده‌های پتروشیمی از این منطقه، زنجیره‌های تأمین و زندگی روزمره را در این کشور با اختلال جدی مواجه کرده است. این گزارش بر اساس اخبار تأیید شده از منابع معتبر همچون رویترز، بلومبرگ، نیکی شیمبون، آساهی شیمبون، ان‌اچ‌کی و یومیوری شیمبون تا 5 آوریل 2026 تهیه شده است.
✳️ بخش اول: شوک به بازار سرمایه و چشم‌انداز اقتصاد کلان
در مارس ۲۰۲۶، بازار سهام ژاپن یکی از بدترین عملکردهای خود از زمان بحران مالی جهانی در سال 2008 را ثبت کرد و شاخص نیکی در محدوده بالای ۵۰ هزار واحد با افتی بیش از ۱۰٪ مواجه شد. داده‌های شرکت اداره‌کننده بورس‌های اصلی ژاپن نشان می‌دهد سرمایه‌گذاران خارجی در هفته منتهی به ۲۷ مارس حدود ۱.۵۱ تریلیون ین سهام ژاپنی را فروختند. همزمان، افزایش قیمت نفت - در پی تشدید تنش‌های ژئوپلیتیکی در خاورمیانه - نگرانی‌ها درباره تورم و فشار بر رشد اقتصادی را تشدید کرده است. در همین راستا، دولت ژاپن در گزارش رسمی خود ضمن تأکید بر تداوم بهبود تدریجی اقتصاد، هشدار داده که تداوم این شوک‌های خارجی می‌تواند از طریق افزایش هزینه انرژی و واردات، تورم را تقویت کرده و چشم‌انداز رشد را با عدم‌قطعیت بیشتری مواجه سازد.
✳️ بخش دوم: بحران در صنعت پتروشیمی و کمبود مواد اولیه
صنعت پتروشیمی ژاپن با فشار شدید تأمین خوراک نفتا مواجه است و چندین شرکت بزرگ، از جمله Mitsui Chemicals، Mitsubishi Chemical و Asahi Kasei، به دلیل محدودیت واردات نفتا از خاورمیانه و مسدود شدن عملیاتی تنگه هرمز، نرخ بهره‌برداری واحدهای اتیلن خود را کاهش داده یا تولید را محدود کرده‌اند. همزمان، راهکارهای جایگزین محدود و هزینه‌بر هستند؛ بنابراین فشار بر زنجیره تأمین و افزایش قیمت‌ها در کوتاه‌مدت ادامه خواهد داشت.
این کمبود مستقیماً به صنایع پایین‌دستی نیز ضربه زد. شرکت شین-اتسو کمیکال از ۱۶ مارس اعلام کرد که قیمت رزین پی‌وی‌سی را حدود ۲۰ درصد (۳۰ ین به ازای هر کیلوگرم) از اول آوریل افزایش می‌دهد. همچنین افزایش قیمت پلی‌استر به گرانی لباس فرم مدارس انجامید؛ به طوری که بر اساس گزارش‌های تأیید شده، قیمت لباس فرم مدارس متوسطه اول و دوم به طور میانگین ۱۰ تا ۱۲ درصد افزایش یافت.
✳️ بخش سوم: اختلال جدی در صنعت خودرو
در مارس و آوریل ۲۰۲۶، صنعت خودرو ژاپن با اختلال در صادرات به خاورمیانه مواجه شد. تویوتا کاهش تولید خودروهای صادراتی خود به این منطقه را اعلام کرد و مجموعاً حدود ۴۰,۰۰۰ دستگاه خودرو در این دو ماه کمتر صادر می‌کند. نیسان نیز به دلیل محدودیت فضای انبار و اختلال در حمل‌ونقل، تولید حدود ۱,۲۰۰ دستگاه خودرو در کارخانه Kyushu را کاهش داد.
برای سایر خودروسازان مانند Mazda،Subaru و Honda، هیچ گزارش معتبر بین‌المللی یا ژاپنی درباره کاهش تولید یا توقف صادرات به خاورمیانه وجود ندارد. در مجموع، اختلال در حمل‌ونقل و صادرات باعث فشار بر زنجیره تأمین، برنامه‌ریزی لجستیک و بازارهای هدف شده است، اما هیچ توقف کامل تولیدی یا کاهش صادرات برای این شرکت‌ها تأیید نشده است.
✳️ بخش چهارم: فشار بر زندگی روزمره مردم؛ از قبض برق تا حمام عمومی
اول آوریل ۲۰۲۶، روز تلخی برای خانوارهای ژاپنی بود. روزنامه آساهی شیمبون و شبکه NHK گزارش دادند که ۱۰ شرکت اصلی برق منطقه‌ای قیمت خانگی برق را بین ۳۹۳ تا ۴۶۳ ین در ماه، یعنی حدود ۸ تا ۱۵ درصد افزایش دادند. همچنین چهار شرکت بزرگ گاز شهری قیمت گاز را بین ۱۵۰ تا ۲۱۰ ین در ماه، معادل حدود ۵ تا ۱۰ درصد، افزایش دادند. علت اصلی این افزایش، جهش قیمت نفت کوره سنگین و گاز طبیعی مایع در پی بحران خاورمیانه بود.
بیش از ۳۰ حمام عمومی (سنتو) در توکیو، اوساکا و فوکوئوکا به دلیل افزایش هزینه انرژی، تعطیلی موقت یا دائم اعلام کردند. چشمه آب گرم «ایکدا» در استان گیفو نیز تعطیل شد و توسط چند رسانه معتبر ژاپنی پوشش داده شد.
در حوزه حمل‌ونقل شهری، شهرداران شش شهر بزرگ شامل توکیو، اوساکا، ناگویا، کوبه، کیوتو و ساپورو در نامه‌ای مشترک به دولت مرکزی درخواست یارانه سوخت برای اتوبوس‌های شهری و آمبولانس‌ها کردند. دلیل این درخواست، دو برابر شدن قیمت گازوئیل در برخی مناطق بود که به گفته مقامات محلی، برخی خطوط اتوبوسرانی در حومه توکیو مجبور به کاهش حدود ۳۰ درصدی سرویس‌ها شده‌اند. همچنین دولت از مردم خواست تا از خرید تنش‌گونه (panic buying) کاغذ توالت خودداری کنند، هرچند گزارش فوجی نیوز حاکی از آن است که موج دوم خرید احتکاری در برخی فروشگاه‌های زنجیره‌ای استان سایتاما و چیبا مشاهده شده است.
✳️ بخش پنجم: تهدید صنایع پیشرفته و واکنش دولت
یکی از حساسترین حوزه‌هایی که بحران خاورمیانه آن را تهدید می‌کند، صنعت نیمه‌هادی ژاپن است. بر اساس گزارش‌هایی که با احتیاط قابل قبول هستند (از جمله منابعی مانند فایننشال تایمز ژاپن و بازتاب در رسانه‌های بین‌المللی)، حمله به تأسیسات گاز قطر، عرضه هلیوم را مختل کرده است. هلیوم برای خنک‌کنندگی در تولید تراشه‌های پیشرفته حیاتی است و ژاپن به شدت به واردات آن از قطر وابسته است. اگرچه ارقام دقیق وابستگی در همه منابع یکسان نیست، اما نگرانی گسترده در شرکت‌هایی مثل توکیو الکترون و شین-اتسو هاندوتای ایجاد شده است. آنها اعلام کرده‌اند ذخیره سه ماهه دارند، اما تداوم بحران تا تابستان می‌تواند تولید تراشه را مختل کند.
در واکنش به این تهدیدها، وزارت اقتصاد، تجارت و صنعت و وزارت بهداشت ژاپن یک کارگروه مشترک برای تأمین تجهیزات پزشکی حیاتی مانند محصولات خونی، دستگاه‌های دیالیز و سرنگ‌ها تشکیل دادند.
✴️ جمع‌بندی
درگیری‌های نظامی در خاورمیانه از مارس ۲۰۲۶، به‌ویژه حملات به تأسیسات نفت و گاز و انسداد عملیاتی تنگه هرمز، زنجیره‌های تأمین ژاپن را به شدت مختل کرده است. این اختلال باعث سقوط بازار سهام، فشار بر رشد اقتصادی، افزایش قیمت انرژی و کالاهای مصرفی، اختلال در صنایع پتروشیمی و خودروسازی، و تهدید به کمبود هلیوم برای صنعت نیمه‌هادی شده است. دولت ژاپن در پاسخ، اقدامات محدودکننده و حمایتی مانند تشکیل کارگروه مشترک برای تأمین تجهیزات پزشکی و هشدار به مردم درباره خرید احتکاری انجام داده است.